28 Ocak 2014 Salı

Briç Tarihi


S. Rachmaninov - V. Gryaznov. Italian Polka
http://www.youtube.com/watch?v=YmSDDslA__M
*****
Yenilgiye yol açan 6 neden vardır.
Chen Hao:
1. Açık bir ceza ve ödül sisteminin eksikliği
2. Rakamların değerlendirilmesinde yanılgı
3. Yetersiz eğitim
4. Mantıksız aşırı heyecanlanma
5. Kanun ve düzenin yetersizliği
6. Güçlü ve sebatkar olanı seçmede yetersizlik. 

“piktobet” ten alındı.
*****
BU RÜZGAR
Bu rüzgar her vakit böyle esmeyecek.
Gökte bulut, suda yelken, dalda çiçek.
Bir gün, bir gün var ki, günden güne gerçek,
Çatır çatır servi, çıtır çıtır böcek.
Çek ciğerlerine, bir nefes daha çek,
Bu rüzgar her vakit böyle esmeyecek...
Ziya Osman Saba


*****
BRİÇ TARİHİ

Bricin kökleri 16. yüzyıl başları İngiltere’sine kadar uzanır. Brice değinen ilk kayıt, 1529 yılında yılında Latimer isimli bir piskoposun yayınlanmış vaazidir. Takibeden yüzyıllarda, Whist’in prototipleri sayılan Triumph, Trump, Ruff, Slam, Ruff and Honours, Whisk and Swabbers, Whisk ve nihayet son adıyla Whist oynandı. Whist ismini (pşşt ya da sus anlamında), sessiz olunması için yapılan ikazdan ya da eli kazandıktan sonra kartların masadan süpürülürcesine toplanmasından alır. Bu prototipler 17.yy. ortalarında modern Whist’e kadar popüler oldular. Buna rağmen, konuyla ilgili ilk kitabın yayınlanması ancak 1742 yılında olmuştur: Edmond Hoyles’ın “Whist Üzerine Kısa Tezler” kitabı. Kitap çok kısa süre için en çok satanlar arasına girmiş ve bir çok korsan baskısı yapılmıştır.
*
Whist yaygın bir eğlence aracı olarak popülerliğini korudu ve 1834 yılında Lord Henry Bentnick ilk apeli kullandı. Bu, oyunla ilgili arkasından gelecek olan araştırmaların ve yayınların bir öncüsüydü. Bu konuda James Clay, Cavendish ve Deschappelles önde gelen isimler arasında sayılabilir.

İlk turnuva Whist’i sayılabilecek oyunun, 1857 yılında Londra’da Cavendish’in gözetiminde oynandığı sanılmaktadır. Bu oyunun amacı, oyun becerisinin gücünü ortaya koymaktı. Tabii karşılaşma bir takım maçı şeklinde aynı eller oynanarak yapıldı. Bu amaçla iyi bir takım özellikle kötü bir takıma karşı oynatıldı ve iyi takım rahatça kazandı. Cavendish bu yöntemin şans faktörünü ortadan kaldırdığını gördü, ancak bu öncü deneme yaklaşık çeyrek yüzyıl boyunca uygulamaya konulmadı.

Aslında ABD bu yöntemi geliştirmekte İngiltere’nin biraz önündeydi. İlk turnuva Whist’i karşılaşmaları, 1880 yılında Chicago’da özel bir oyunda ve daha sonra 1882 yılında New Orleans’da bir kulüpte yapıldı. İlk kulüplerarası karşılaşma 1883’de Philadelphia’da oynandı. ABD dışında ilk takım maçı ise, İskoçya’nın Glasgow şehrinde 1888 yılında gerçekleşti.

Turnuva oyunu mantığı, özel oyunların yerini yaygın turnuvalara bırakmasına sebep olacaktı. Bu amaçla 1891 yılında büyük adımlar atıldı: Amerikan Whist Ligi kuruldu; ilk “duplicate board” sayılabilecek “Kalaamzoo tablası” kullanıldı ve turnuva yönetmeliğiyle ilgili ilk kitap yazıldı. John T. Mitchell tarafından yazılan bu kitap, yazarının kendi adıyla anılan ve bugüne kadar gelen “Mitchell” yer değiştirme sistemini de içeriyordu.
 *
Amerikan Whist Liginin 40 yıl boyunca sürekli gelişmesine rağmen, gerilemesine ve çöküşüne sebep olacak oyun, yani Briç, 1890’ların başında Amerika’da ve hemen hemen aynı zamanda İngiltere’de kendini göstermeye başladı. J. B. Elwell ver R. F. Foster’ın kayıtlarına göre, Briç 1893 yılında New York’a kadar ulaştı. Bu, kendi özel “Briç Kuralları” notlarının 1892 tarihini taşıdığı Henry Barbey sayesinde oldu. Londra’da Portland Kulüpte, aralarında Brici Hindistan’da bazı subaylardan öğrenmiş olan Lord Brougham’ın da bulunduğu bazı oyuncular Briç oynamaya başladı. (W. Dalton, 1927 Eylülünde yayınlanan “Auction Bridge Magazine” adlı bir dergide, Lord Brougham’ın oyunu Kahire’de öğrendiğine değinmiştir). Ancak 1932’de yayımlanan “Bridge Magazine” dergsindeki bir mektupta, ilk Briç oyunun Frank J. Nathan tarafından 1892’de Hanover meydanındaki St. George’s Kulübünde oynandığı belirtilmiştir. Aynı mektup, Bricin Studdy soyadlı bir albay tarafından 1877-1878 Rus-Türk savaşı esnasında Plevne’deki siperlerde öğrenilerek İngiltere’ye getirildiğini belirtmiştir. (Bu şahıs muhtemelen Kırım savaşı esnasında yüzbaşı olan, Kraliyet Topçusuna bağlıAlb. T.C.J.A. Studdy idi).
*
Bricin orjiniyle ilgili, hem tarihsel hem de türk veya rus kaynaklı olduğu konusundaki tahminler, 1974-75 yıllarında Robert H. True tarafından bulunan delillerle daha da güçlendi. Robert H. True “Notes and Queries”in 1904 sayısında, A.M. Keiley adlı milleyeti tespit edilemeyen bir şahsa ait bir mektuptan yaptığı bir alıntıya değinmiştir.

“1886 yılında Kahire’de Khedival Kulübünün bir üyesiydim. Kulübe katıldığım zamanlarda Briç kulübün en önemli kart oyunuydu ve üyelerin bana söylediklerine epeydir de öyleydi. Büyük ihtimalle oyuncuların Kahire’de buluşması yüzünden, Bricin bölgede tanındığı ilk isimlerden biri Khedive idi. Mısır 16.yy. başlarından 1. Dünya Savaşı’na kadar kesintisiz olarak Türk egemenliği altındaydı ve Khedive aynı zamanda Mısır Valisinin resmi ünvanıydı.”
*
Oyunun çıkış tarihi ve levanten (Doğu Akdeniz) kaynaklı olduğuna dair dair yeni deliller Bob van de Velde tarafından Hollanda’da IBPA bülteninin 222. sayısında yayımlandı. (Bu delillere ait kaynaklar: Daily Telegraph-İngiltere, Kasım 1932; La Revue du Bridge-Fransa, Aralık 1932; ve Bridge-Hollanda, Şubat 1933). Ana kaynak olan Daily Telegraph, İstanbul’da 1879-80 yılları arasında yaşayan O.H. Van Millinghen adlı bir şahsın hatıralarıyla ilgili bir makale yayınlamıştır. Bu şahıs, Britch (Briç okunur) olarak adlandırılan çok ilginç bir oyunun, o yıllarda çok popüler olduğunu ve Whist’i tahtından indirdiğini söyler. O.H. van Millinghen aynı zamanda, Edouard Graziani adlı, İtalyan elçiliğinde tercüman olarak çalışan ve Cercle d'Orient’in en iyi briç oyuncularından biri olan bir arkadaşının, 7 Ocak 1922 tarihli bir mektubunu da makaleye eklemiştir. Ağustos 1873’de Graziani, “Bank of Constantinople”un müdürü olan Georges Coronio ile ilk defa evinde Briç oynar. Boğazın yukarı kısımlarında Büyükdere sahilinde oynanan bu oyuna Eustache Eugenidi, ve Romen bir maliyeci olan ve aynı zamanda dörtlüye oyunun esaslarını öğreten Serghiadi adlı bir kişi daha katılmıştı. Graziani’nin yazdığına göre Briç, İstanbul’dan sonra ilk önce Kahire’ye, oradan da Paris, Londra ve New York’a yayıldı.
*
Oyunun daha da erken zamanlarda varlığına işaret eden iddialar 1901 yılında Londra’da Slam tarafından yayınlanan “Modern Bridge” kitabında ortaya konmuştur. Buna göre Türkiye’de zaten Briç olarak bilinen bu oyun, 1860’ların başlarından beri Güneydoğu Avrupa’da oynanmaktaydı. Hatta, 1854-55 yıllarına kadar bile gidilebilir. Metin Demirsar adlı bir İstanbullu, Osmanlı Tarihi ve Mimarisi dersinin bir parçası olarak, Briç oyununu Kırım Savaşında görev alan İngiliz askerlerinin bulduğunu öğrendiğini belirtmiştir. Hatta oyun adını, askerlerin şehrin eski ve yeni kısımlarını Haliç üzerinden birbirine bağlayan ve bir kahveye oyun oynamaya gitmek için her gün üzerinden geçtikleri Galata Köprüsünden (Bridge=Köprü) almıştır.

Bu bilgi, oyunun çıkışı ile ilgili makul verilere işaret eder. Bununla beraber, buna dayanarak oyunun İngilitere’de neden daha erken ortaya çıkmadığı şaşırtıcıdır. Belki de oyunun yaratıcıları Balaklava veya Inkerman’da öldürülmüş, ancak buluşları oynadıkları yerde devam ederek daha sonra olgunlaşmış ve dünyaya yayılmıştır.

Londra Milli Askeri Müzesinden Bn. Marion Harding, 1854 yılında İstanbul civarında 14.000 civarında İngiliz birliğinin olduğunu ve bazı subayların bölgede çok uzun süre kaldığını teyid etmiştir.
 *
Kayıtlara geçen daha erken bir tarih de vardır. Bir İngiliz doktor olan Sir James Paget, 1843 tarihli bir mektubunda Briç oynadığına değinir. Ancak bu çok zayıf bir veri olup, mektupta oynanan oyunun bir kart oyunu olup olmadığına dahi değinilmemiştir.

Bu alandaki modern otoritelerden biri, Parisli Thierry Depaulis’dir. Kapsamlı “Histoire du Bridge” adlı eserinde, Bricin İstanbul’daki diplomat çevreler tarafından geliştirildiği sonucuna varır. Oyunun adını Hırvatça-Sırpça bir kelime olan Brc’a (bol) bağlar. Daha sonraları ise görüşlerini değiştirerek oyunu Rusyaya, sibirya karışımı anlamına gelen “sibirski iyeralaş” olarak adlandırılmasına bağlamıştır. Oyunun Vint gibi, Whist-Preferans ailesinden olduğuna inanmıştır. Oyun 1860-65 yıllarında İstanbul’a yayılmış ve biriç ya da briç şeklinde adlandırılmıştır. British Museum’da 1886 tarihli “Biriç veya Rus Whist’i” isimli bir kitapçık bulunmaktadır. Kelime Hırvat veya Ukrayna kökenli olabilir. Oyun muhtemelen Rusya ve Türkiye’ye seyahat eden varlıklı Yunanlılar tarafından Batı Avrupa’ya sokulmuştur.

Whist’den Brice geçişte en önemli ve ilk değişiklik, 3 kişiyle oynanan Dummy Whist’de olduğu gibi Dekleran ve Yer kavramının getirilmesi olmuştur. Yine popüler bir teoriye göre, fikir ilk defa Hindistan’da 4. oyuncu bulamayacak kadar ıssız bir bölgede yaşayan İngiliz subayları tarafından bulunmuştur.

Diğer önemli bir yenlik oyuna Kontur ve Sürkonturun eklenmesidir. Başlarda sınırsız olan ve kısa zamanda Kontrat Brice geçişle kaldırılan Sürkonturlar oyuna bir kumar havası vermiş ve Whist tutkunlarının Brice karşı kullandıkları en büyük argüman olmuştur.
*
Prototip Bricin, veya Whist-Bricin ömrü kısa olmuştur. Brice giden en büyük adım, 1904 yılında Hindistan veya İngiltere’de oyuna Deklarasyon prensibinin eklenmesiyle atılmıştır. Kontrat Briç 1927 yılına kadar gittikçe artan popülarite kazanmış, fakat Kontrat Briç turnuvaları ancak bu dönemin sonlarında oynanmaya başlanmıştır. Her nedense Whist oyuncuları arasında uzun zamandır yaygınlaşan turnuva Bricinin, Briç için uygun olmadığı düşünülmüştü.
 *
Bir sonraki önemli gelişme, Fransa'da Plafonun (fr. tavan) 1918 ve belki de daha önce oynanmaya başlanmasıyla oldu. S.A.C.C. isimli benzer bir oyunun Hindistan’da 1912’de icat edildiği Sir Hugh Clayton tarafından bildirilmişti; benzer oyunlar da ABD’de 1915 öncesi denenmişti. Bütün bu tip oyunlarda taraflar plafonlarını yani tavanlarını deklare ediyorlardı ve oyun sonunda deklare edilen kadar elin alınması gerekiyordu. Bu varyasyon kısa sürede standart bir Fransız oyunu oldu, ancak münferit denemeler dışında çok başarılı olmadı. Briç oyununu çok ciddye alan Somerest Maugham’ın oldukça kurgusal olan ve “Ashenden” adını taşıyan 1. Dünya Savaşı hatıratında İsviçre’de oynanan bir oyuna değinilir. “Oyun çok aşina olmadığım kontrat türü bir oyundu”. 1920’lerin başlarında “Kontrat Briç” isimli 2 kitapçık yayınlandı ve Knickerbocker isimli bir kulüpte kontrat kurallarını oluşturmakla ilgili başarısız bir deneme oldu.
*
Bu zamana kadar Whist, Briç, Deklare ve Plafon oyunları, başka yaygın kart oyunu olmadığı için gelişmeye devam etmişlerdi. Yer, kontrat, Deklare veya Plafondaki tavan kavramlarının keşfi ile ilgili belirli şahısları ilişkilendirmek mümkün değildir. Fakat 1925 yılında Harold S. Vanderbilt yeni bir oyun geliştirdi. Plafon (tavan) kavramını kullanarak, fakat aynı zamanda Zon diye yeni bir kavramı oyuna dahil ederek, bir skor tablosu da yaratıp Plafonun temel eksiklerini düzeltti. Bu o kadar başarılı oldu ki, bu yeni kontrat briç oyunu her yerde kart oyunlarının vazgeçilmez gözdesi oldu.

Sadece Whist ailesi oyunları değil, dünyadaki popüler oyunlardan hiç birinin icadı ve ilk defa oynandığı tarihler bu kadar kesin bir şekilde kayıtlara geçmemiştir! Yakın zamanda yapılan araştırmalara göre Finland gemisi Balboa limanına 31 Ekim 1925’de, ne kanal boyunca devam etmenin ne de yolcuların karaya çıkması için uygun olmayan bir tarihte vardı. 1975’de Vanderbilt’in gemideki dörtlüsünün o zaman hayatta kalan tek ferdi olan Francis Bacon III, “zonda olma” terimini öneren genç bayanın o gece Plafona davet edildiğini, ancak bir zamanlar Çin’de oynadığı bir oyundan esinlenerek bazı tuhaf ve pratik olmayan değişiklikler önermeye çalıştığını nakleder. Bu durum Vanderbilt’i o kadar sinirlendirir ki, ertesi gün gemi Kanaldan geçerken Vanderbilt kendini skor tablosunu tamamlamaya verir. Bu tablo, o zamanlar 35 puan verilen Sanzatu kontratları dışında hiç bir değişikliğe uğramamıştır. O 1 Kasım gecesi, oyun Vanderbilt’in yeni kurallarıyla puanlanan Kontrat Briç adını alır.

Takibeden 2 yıl içinde 3 yeni kural kitabı tasarlandı. 1927’de Robert F. Foster ve Knickerbocker Whist Kulübünün hazırladığı 2 kural kitabı, New York Whist Kulübü tarafından hazırlanmış olanın lehine geri çekildi. 1928’de oyun artık önde gelen New York kulüpleri tarafında benimsenmişti, aynı yılın sonlarında ise Vanderbilt Kupası ödüllü ilk milli şampiyona gerçekleştirildi.

1929 yılında Amerikan Kontrat Briç Ligi resmi ünvanından “Kontrat” kelimesini çıkardı, böylece Kontratın Deklarenin (eski isimleriyle iki oyun) yerini aldığı artık açıkça ortaya konmuş oldu. Eski Auction’ın önde gelenleri Kontrat konusunda uzmanlaşmaya çalıştılarsa da genelde başarılı olamadılar. Yeni oyunda liderlik, 1929’da ilk “Kontrat Dergisi”ni kuran Ely Culbertson’daydı. “Bridge World” dergisinin ilk sayısı uluslararası Kontrat Briç Kurallarının yürürlüğe konmasını savunuyordu. Sonrasında ABD, İngiltere ve Fransa’yı temsil eden komisyonlar kurularak, ilk uluslararası Kural Kitapçığı 1 Kasım 1932’de yürürlüğe kondu.

1930 Eylülünde Culbertson “Kontrat Briç Mavi Kitabı”nı yayınladı. (“Mavi Kitap”, İngiliz Kabinesinin basılı resmi raporu için kullanılan bir terimdir). Kitap en çok satılan kitaplar arasına girdi ev 4 yıl boyunca yıllık revizyonlar arasında yer aldı. Bu devrimsel eser, modern sistemlerin çekirdeğini oluşturan deklarasyon temellerini ortaya koydu. Oyunun hızla kazandığı bu itibarın ardında Culbertson’un yazıları, kişiliği, dersleri ve örgütlenmesi vardır.

1931’deki meşhur Culbertson-Lenz maçı ve 1930,1933,1934 yıllarındaki Anglo-Amerikan maçlarının getirdiği uluslararası tanıtım, Kontrat Brici artık herkesin bildiği bir terim haline getirdi.

Culbertson’inki Kontrat Bricin yaygın olarak kabul edilen ilk sistemi olmasna karşın, o günden bugüne bir çok deklarasyon sistemi ortaya çıktı ve Culbertson sisteminin önüne geçti. 1950’den sonra ABD’de standart olan ve puan hesabına dayanan Goren sistemi, çok sıkı bir biçimde Culbertson’ın attığı temellere dayanmaktaydı. Turnuva bricinin gelişimi, 1930’larda Amerikan Briç Ligi, Amerikan Whist Ligi ve ABD Briç Birliği’nin eşzamanlı aktiviteleriyle sekteye uğramıştı. Fakat 1937’den sonra meydan tamamen Amerikan Kontrat Briç Ligine kaldı ve MasterPoint uygulamasıyla da heyecan bulan sürekli bir gelişme dönemi başladı. Daha önce bir çok yarı-resmi uluslararası turnuva yapılmasına rağmen, ilk resmi Dünya Şampiyonası 1935 yılında yapılmıştı. Uluslararası alanda daha sonraki kilometre taşları 1950’deki ilk savaş sonrası Dünya Şampiyonası, 1950’de Dünya Briç Federasyonu’nun kurulması ve 1960’daki ilk Takım Olimpiyatları olmuştur.

Kontrat Bricin ilk 40 yılındaki en önemli yenilik, 60’ların başlarında bir çok kulüpte geleneksel Rober Bricin yerini alan Chicago sisteminin ortaya çıkışıydı. Fakat bu da, Kontrat Bricin kendisi gibi, aslında yapısal bir değişiklikten ziyade bir puanlama değişikliğiydi.
Kaynak : Dünya Briç Federasyonu resmi sitesi
http://www.bricdostlari.com/

Hiç yorum yok: